20’lik Diş (Gömülü Diş) Çekimi: Ne Zaman Gerekir, Sonrasında Ne Yapılır?

20’lik diş nedir, neden bu kadar konuşulur?

20’lik dişler (halk arasında “akıl dişi” de denir), ağzımızdaki en arkada, en son çıkan azı dişleridir. Çoğu kişide 17-25 yaş arasında kendini gösterir. Sorun şu ki, çene kemiği büyüyüp gelişimini tamamladıktan sonra bu dişlerin çıkması gerekir ve genellikle onlara yer kalmaz.

Yer bulamayınca da diş tam çıkamaz: bir kısmı diş etinin altında kalır, yan yatar ya da öndeki dişe doğru itelenir. İşte buna gömülü diş (çenede tam çıkamamış, kısmen ya da tamamen diş eti veya kemik altında kalan diş) diyoruz. Gömülü kalmasının en sık nedeni de basitçe bu: çenede yeterli boşluğun olmaması.

Her 20’lik diş çekilir mi?

Hayır. En çok yanlış bilinen konulardan biri bu. “20’lik diş çıktıysa mutlaka aldırmak gerekir” diye bir kural yoktur. Düzgün konumda çıkan, karşı dişiyle düzgün kapanan, temizlenebilen ve hiçbir şikâyete yol açmayan bir 20’lik dişin çekilmesi çoğu zaman gerekmez. Bu dişler belirli aralıklarla kontrol edilerek takip edilebilir.

Yani esas soru “çeksek mi” değil; “bu diş bir sorun çıkarıyor mu, ileride çıkarma ihtimali yüksek mi?” sorusudur. Cevap kişiden kişiye değişir.

20’lik diş ne zaman çekilmesi gerekir?

Aşağıdaki durumlar, çekimin gündeme gelmesine yol açan en sık nedenlerdir:

• Tekrarlayan ağrı: Bölgede sık sık ağrı yaşanması, dişin sağlıklı çıkamadığının habercisi olabilir.
• Tekrarlayan diş eti iltihabı (perikoronit): Yarı çıkmış dişin üstündeki diş eti kapağının altına yemek ve bakteri sıkışır; bu da şişlik, ağrı ve kötü tat olarak kendini gösteren iltihaba yol açabilir.
• Komşu dişe baskı veya çürük: Yan yatan 20’lik diş, önündeki azı dişine bası yapabilir ya da temizlenemeyen bölgede o dişte çürük başlatabilir.
• Kist oluşumu: Gömülü dişin etrafında zamanla içi sıvı dolu bir kese (kist) gelişebilir; bu da çevre kemik ve dişleri etkileyebilir.
• Sıkışıklık ve hizalanma: Bazı durumlarda 20’lik dişin diğer dişlere baskısı, dişlerin sıralanışıyla ilgili planların bir parçası olarak değerlendirilebilir.

Bu durumların bir veya birkaçı varsa, çekim genellikle masaya yatırılır. Ama tekrar hatırlatayım: nihai karar görüntüleme ve muayeneden sonra verilir.

Ne zaman çekilmeyip takip edilir?

Diş herhangi bir şikâyete yol açmıyorsa, düzgün konumdaysa, temizlenebiliyorsa ve çevresinde iltihap, çürük ya da kist gibi bir bulgu yoksa hekiminiz çekmek yerine belirli aralıklarla kontrol etmeyi tercih edebilir. Her diş gibi bu dişler de kişinin ağız sağlığının bütünü içinde değerlendirilir.

Çekim öncesi değerlendirme nasıl yapılır?

İşin temeli, çekimden önce dişi ve çevresini iyi tanımaktan geçer. Bu yüzden önce ağız içi muayene yapılır: dişin konumu, diş etinin durumu ve komşu dişlerle ilişkisi incelenir.

Özellikle alt çenedeki 20’lik dişler, alt çene içinden geçen bir sinire yakın konumlanabilir. Bu yakınlığın derecesini düz bir röntgenle her zaman tam olarak görmek mümkün olmaz. Bu nedenle gereken durumlarda üç boyutlu görüntüleme (tomografi) ile dişin kökü ile sinirin ilişkisi değerlendirilir ve cerrahi planlama buna göre yapılır. Amaç, işlemi önceden iyi planlayıp riskleri en aza indirmektir.

Çekim nasıl yapılır?

20’lik diş çekimi, vakaların büyük çoğunluğunda lokal anestezi (sadece ilgili bölgeyi uyuşturan, sizi uyutmayan uyuşturma yöntemi) altında yapılır. Yani işlem boyunca uyanıksınızdır; ama bölge uyuştuğu için ağrı beklenmez. Çoğu kişi işlem sırasında ağrı değil, basınç ve hafif hareket hissi tarif eder.

Dişin konumuna göre diş eti aralanabilir ya da kemikten yararlanarak dişe ulaşılır; bazen diş daha kolay çıkması için parçalara ayrılır. Bunlar rutin ağız cerrahisi adımlarıdır ve süre dişin ne kadar gömülü olduğuna göre kişiden kişiye değişir.

Çekim sonrası bakım: ilk günlerde ne yapmalı?

İyileşmenin büyük kısmı, ilk birkaç günde nelere dikkat ettiğinize bağlıdır. Genel öneriler şunlardır (hekiminizin size özel verdiği talimatlar önceliklidir):

• Soğuk kompres: İlk gün yanağınıza dışarıdan, bez içinde buz/soğuk uygulamak şişliği yönetmeye yardımcı olur. Aralıklı uygulayın, doğrudan cilde uzun süre temas ettirmeyin.
• Beslenme: İlk günlerde ılık-yumuşak gıdaları tercih edin; çok sıcak, çok sert, baharatlı ve çıtır şeylerden kaçının. Pipetle içmek pıhtıyı yerinden oynatabileceği için önerilmez.
• Ağız hijyeni: İlk gün bölgeyi rahat bırakın; sonrasında hekiminizin önerdiği şekilde nazikçe ağzınızı temizleyin. Şiddetli çalkalama ve tükürme, iyileşen bölgeyi rahatsız edebilir.
• Kanama yönetimi: Hafif sızıntı ilk saatlerde normaldir. Verilen tamponu önerilen süre boyunca ısırarak basınç uygulamak kanamayı kontrol altına almaya yardımcı olur.
• Şişlik: İlk 2-3 günde şişlik artıp sonra azalabilir; bu beklenen bir seyirdir. Başınızı hafif yüksekte tutarak yatmak rahatlatabilir.
• Sigara ve alkol: İlk günlerde uzak durmak iyileşme açısından önemlidir; ikisi de bölgenin toparlanmasını olumsuz etkileyebilir.
• İlaçlar: Yalnızca hekiminizin önerdiği ilaçları, önerdiği şekilde kullanın.

İyileşme ne kadar sürer?

İlk birkaç gün şişlik ve hassasiyetin en belirgin olduğu dönemdir. Diş etinin yüzeyi genellikle bir-iki hafta içinde kapanır; alttaki kemiğin yeniden şekillenmesi ise daha uzun bir süreç olabilir. İyileşme hızı; dişin ne kadar gömülü olduğuna, kişinin genel sağlığına ve bakım talimatlarına ne ölçüde uyulduğuna göre kişiden kişiye değişir.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Aşağıdaki durumlarda beklemeyin, hekiminizle iletişime geçin:

• Durmayan veya giderek artan kanama.
• İlk günlerden sonra azalmak yerine giderek artan, kontrol altına alınamayan ağrı.
• Artan şişlik, ısı hissi, kötü tat/koku veya ağız açmada zorlanma gibi iltihap belirtileri.
• Ateş yükselmesi.
• Dudak, çene veya dilde geçmeyen uyuşukluk, karıncalanma ya da his değişikliği.

Bu belirtiler her zaman ortaya çıkmaz, ancak görüldüğünde değerlendirilmesi gerekir.

Sık Sorulan Sorular